Mồng hai tháng hai, rồng ngẩng đầu.
Tiết trời vào chiều, tại một góc tĩnh mịch mang tên ngõ Nê Bình trong trấn nhỏ, có một thiếu niên gầy gò đơn độc. Lúc này cậu đang tuân theo phong tục, một tay cầm nến, một tay cầm cành đào, soi rọi khắp các ngóc ngách từ xà nhà, vách tường đến giường gỗ... Cậu dùng cành đào gõ nhẹ lên tường, mượn đó để xua đuổi rắn rết bọ cạp, miệng lẩm bẩm câu đồng dao đã lưu truyền bao đời nơi trấn nhỏ: "Mồng hai tháng hai, soi sáng xà nhà, cành đào gõ tường, rắn rết nhân gian không nơi ẩn náu."
Thiếu niên họ Trần, tên gọi Bình An, song thân sớm đã tạ thế. Nghề gốm nơi trấn nhỏ vốn lừng danh thiên hạ, từ thuở khai quốc đến nay, nơi đây luôn đảm nhận trọng trách "phụng chiếu chế tạo đồ tế tự lăng tẩm", hàng năm đều có quan viên triều đình trấn thủ giám sát công việc tại ngự diêu. Cậu bé không nơi nương tựa, từ sớm đã dấn thân vào lò gốm làm thợ học việc, ban đầu chỉ làm những việc tạp dịch chân tay, theo chân một vị sư phụ nửa vời tính khí thất thường, cực khổ nhẫn nhịn mấy năm trời mới học được đôi chút bí quyết nung gốm.
Ngờ đâu thế sự vô thường, trấn nhỏ đột ngột mất đi tấm bùa hộ mệnh là đặc quyền chế tác vật phẩm cho hoàng gia. Mấy mươi lò gốm uốn lượn như rồng phủ phục quanh trấn, chỉ trong một đêm đều bị quan phủ cưỡng chế đóng cửa, tắt lửa ngừng nung.
Trần Bình An đặt cành đào vừa bẻ xuống, thổi tắt nến, sau đó bước ra khỏi cửa, ngồi lặng lẽ trên bậc thềm, ngước mắt nhìn lên bầu trời đêm đầy sao lấp lánh.
Đến nay thiếu niên vẫn nhớ rõ, vị sư phụ họ Diêu chỉ chịu nhận cậu làm nửa đồ đệ kia, vào một buổi sớm cuối thu năm ngoái, đã được người ta phát hiện khi đang ngồi trên chiếc ghế trúc nhỏ nhìn về phía lò gốm, hơi tàn lực kiệt, nhắm mắt xuôi tay.
Thế nhưng, những kẻ rơi vào đường cùng như lão Diêu chung quy cũng chẳng có mấy người.
Thợ thủ công trong trấn bao đời nay chỉ biết đến nghiệp nung gốm, nay không dám vượt quá khuôn phép để chế tạo cống phẩm, cũng chẳng thể đem đồ gốm trong kho bán cho dân thường, đành phải lũ lượt tìm kế sinh nhai khác.
Trần Bình An mười bốn tuổi cũng bị đuổi khỏi lò gốm. Sau khi trở về ngõ Nê Bình, cậu tiếp tục trông coi ngôi nhà cũ nát từ lâu, cảnh tượng tiêu điều chỉ còn bốn bức tường trống trải, dù có muốn làm kẻ phá gia chi tử cũng chẳng biết phải bắt đầu từ đâu.
Sống dật dờ như cô hồn dã quỷ suốt một thời gian, thiếu niên thực sự chẳng tìm đâu ra công việc để kiếm tiền độ nhật. Chỉ dựa vào chút tiền dành dụm ít ỏi, cậu miễn cưỡng lấp đầy bụng đói qua ngày. Cách đây mấy hôm, nghe phong thanh ở ngõ Kỵ Long cách đó vài con phố, có một lão thợ rèn họ Nguyễn từ nơi khác đến, tuyên bố muốn thu nhận bảy tám học đồ làm nghề nguội, tuy không trả tiền công nhưng bao ăn ở, Trần Bình An liền vội vã chạy đến cầu may.
Chẳng ngờ ông lão kia chỉ liếc mắt nhìn cậu một cái đã lạnh lùng từ chối ngay ngoài cửa. Khi ấy Trần Bình An vô cùng nghi hoặc, chẳng lẽ cái nghề rèn nguội này không xem lực cánh tay mạnh yếu, mà lại nhìn tướng mạo tốt xấu hay sao?
Cần biết rằng Trần Bình An tuy vẻ ngoài gầy gò yếu ớt, nhưng sức lực lại không thể xem thường, đó là nhờ thân cốt được tôi luyện qua bao năm tháng nặn phôi nung gốm. Hơn nữa, cậu còn từng theo lão Diêu bôn ba khắp núi sông trong vòng trăm dặm quanh trấn nhỏ, nếm trải đủ phong sương để tìm kiếm các loại đất quý, tính tình nhẫn nhục chịu khó, sẵn lòng làm bất cứ việc gì nhơ nhuốc, cực nhọc nhất mà chẳng chút nề hà.
Đáng tiếc, lão Diêu trước giờ vẫn không ưa Trần Bình An, hiềm vì thiếu niên thiếu thốn thiên phú, đầu óc lại chậm chạp không thông tuệ, kém xa đại đồ đệ Lưu Tiện Dương. Chuyện này cũng chẳng trách ông lão thiên vị, tục ngữ có câu "sư phụ dẫn vào cửa, tu hành tại bản thân". Lấy ví dụ như việc nặn phôi khô khan nhàm chán, Lưu Tiện Dương chỉ mất nửa năm ngắn ngủi đã đạt đến trình độ mà Trần Bình An phải khổ luyện suốt ba năm ròng.
Dẫu cho cả đời này chưa chắc đã còn cơ hội dùng đến ngón nghề ấy, nhưng Trần Bình An vẫn như thói quen cũ, nhắm mắt mường tượng trước mặt mình đang đặt một phiến thanh thạch và bàn xoay, bắt đầu luyện tập động tác nặn phôi, cốt để tay chân không bị mai một.
Cứ độ một khắc đồng hồ, thiếu niên lại dừng tay nghỉ ngơi, xoay nhẹ cổ tay, lặp đi lặp lại như thế cho đến khi toàn thân mệt mỏi rã rời. Lúc này Trần Bình An mới đứng dậy, vừa đi dạo quanh sân vừa chậm rãi thư giãn gân cốt. Trước giờ chẳng ai chỉ dạy cho cậu những điều này, tất cả đều do cậu tự mình mày mò chiêm nghiệm mà ra.
Giữa bầu không gian vốn đang tĩnh mịch, Trần Bình An bỗng nghe thấy một tiếng cười nhạo châm chọc. Cậu dừng bước, quả nhiên nhìn thấy gã thiếu niên cùng lứa đang ngồi xổm trên đầu tường, khóe miệng nhếch lên không hề che giấu vẻ khinh khỉnh.
Người này là hàng xóm lâu năm của Trần Bình An, nghe đâu là con riêng của vị Đốc tạo đại nhân tiền nhiệm. Vị đại nhân kia sợ thanh danh bị tổn hại, lại e ngại quan giám sát trong triều đàn hặc, nên cuối cùng đành đơn độc trở về kinh thành thuật chức, giao đứa trẻ lại cho một vị quan viên kế nhiệm có quan hệ thân thiết nhờ vả trông nom.
Nay trấn nhỏ bỗng dưng mất đi tư cách chế tác đồ gốm cho hoàng gia, vị đại nhân phụ trách giám sát lò gốm kia cũng đang tự lo chẳng xong, chẳng khác nào "Nê Bồ Tát quá giang", thân mình còn khó bảo toàn, đâu còn tâm trí nào mà chiếu cố đứa con riêng của đồng liêu cũ. Ông ta chỉ để lại chút bạc vụn rồi vội vã, bất an quay về kinh thành chạy vọt cửa sau, lo lót quan hệ.
Thiếu niên hàng xóm bỗng chốc trở thành một đứa trẻ bị bỏ rơi, nhưng cuộc sống vẫn thong dong tự tại như cũ, suốt ngày dẫn theo nha hoàn thân cận dạo chơi khắp trong ngoài trấn nhỏ, quanh năm suốt tháng du thủ du thực, chưa từng phải ưu sầu vì chuyện tiền nong.
Tường đất của các hộ gia đình trong ngõ Nê Bình đều rất thấp, thực tế thiếu niên hàng xóm chẳng cần kiễng chân cũng có thể nhìn thấu cảnh tượng bên trong sân nhà bên cạnh, nhưng mỗi khi trò chuyện với Trần Bình An, hắn lại thích ngồi xổm trên đầu tường.
So với cái tên Trần Bình An thô bỉ chất phác, tên của thiếu niên hàng xóm lại mang đậm phong thái văn nhân, gọi là Tống Tập Tân. Ngay cả tỳ nữ nương tựa lẫn nhau với hắn cũng có một cái tên rất đỗi nho nhã: Trĩ Khuê.
Lúc này, thiếu nữ đang đứng ở bên kia tường viện, nàng sở hữu một đôi hạnh nhãn, dáng vẻ có phần nhu nhược khiếp sợ.
Phía cổng viện bên kia bỗng vang lên một giọng nói:
- Tỳ nữ này của ngươi, có bán không?
Tống Tập Tân ngẩn người, quay đầu nhìn theo hướng âm thanh phát ra, chỉ thấy một thiếu niên áo gấm đang mỉm cười đứng ngoài viện, gương mặt hoàn toàn xa lạ.
Bên cạnh thiếu niên áo gấm là một lão giả thân hình cao lớn đang đứng, dung mạo trắng trẻo, sắc mặt hiền hòa, khẽ nheo mắt quan sát đôi thiếu niên thiếu nữ của hai nhà lân cận.
Ánh mắt lão lướt qua Trần Bình An mà không hề dừng lại, nhưng khi dừng trên người Tống Tập Tân và nàng tỳ nữ, nụ cười trên môi lão lại càng thêm đậm ý vị.
Tống Tập Tân liếc xéo một cái, đáp lời:
- Bán! Sao lại không bán!
Thiếu niên kia mỉm cười:
- Vậy ngươi ra giá đi.
Thiếu nữ trợn tròn đôi mắt, vẻ mặt đầy kinh ngạc, tựa như một con hươu nhỏ đang hoảng hốt.
Tống Tập Tân nhướng mày, đưa một ngón tay ra lắc lắc:
- Một vạn lượng bạc trắng!
Sắc mặt thiếu niên áo gấm vẫn điềm nhiên như không, gật đầu nói:
- Được.
Tống Tập Tân thấy dáng vẻ thiếu niên kia chẳng hề có vẻ gì là đang đùa cợt, vội vã đổi giọng:
- Là vạn lượng hoàng kim!
Khóe môi thiếu niên áo gấm khẽ nhếch, thản nhiên đáp:
- Đùa với ngươi thôi.
Sắc mặt Tống Tập Tân lập tức sa sầm.
Thiếu niên áo gấm chẳng buồn đoái hoài đến y nữa, ánh mắt chuyển dời sang phía Trần Bình An:
- Hôm nay nhờ có ngươi mà ta mới mua được con cá chép kia. Sau khi mang về, ta càng ngắm càng thấy tâm đắc, thầm nghĩ nhất định phải đích thân tới cảm tạ ngươi một lời, cho nên mới bảo Ngô gia gia dẫn ta đi trong đêm tìm ngươi.
Hắn quẳng một túi gấm nặng trịch về phía Trần Bình An, nụ cười rạng rỡ:
- Đây là chút lễ mọn đền đáp, từ nay về sau, ân oán giữa ta và ngươi coi như xóa sạch.
Trần Bình An định mở lời, nhưng thiếu niên áo gấm đã dứt khoát quay người bước đi.
Cậu khẽ chau mày.
Hồi ban ngày, cậu tình cờ bắt gặp một người đàn ông trung niên xách giỏ cá đi trên đường, trong đó có một con cá chép vàng kim rực rỡ to bằng bàn tay, đang quẫy đạp kịch liệt trong giỏ trúc. Trần Bình An chỉ liếc nhìn một cái đã nảy sinh lòng yêu thích, bèn ướm lời hỏi mua với giá mười đồng tiền.
Người đàn ông kia vốn định mang cá về để đánh chén một bữa, thấy có kẻ muốn mua liền nảy lòng tham, lập tức hét giá trên trời, đòi đủ ba mươi đồng mới chịu bán. Túi tiền của Trần Bình An vốn eo hẹp, lấy đâu ra nhiều tiền dư dả như vậy, nhưng vì thực lòng luyến tiếc con cá chép vàng rực kia nên cứ bám theo không rời, không ngừng mặc cả mong hạ giá xuống mười lăm đồng, hoặc cùng lắm là hai mươi đồng.
Ngay khi người đàn ông nọ đang có ý xiêu lòng, thiếu niên áo gấm và ông lão cao lớn kia vừa vặn đi ngang qua. Bọn họ chẳng nói chẳng rằng, vung tay trả hẳn năm mươi đồng tiền mua đứt cả cá lẫn giỏ. Trần Bình An chỉ có thể trơ mắt đứng nhìn bọn họ hiên ngang rời đi mà chẳng thể làm gì được.
Đăm đăm dõi theo bóng lưng càng lúc càng xa của hai ông cháu nọ, Tống Tập Tân thu lại ánh nhìn hằn học, nhảy xuống khỏi bờ tường, dường như sực nhớ ra điều gì, y hỏi Trần Bình An:
- Ngươi còn nhớ con vật bốn chân vào hồi tháng Giêng không?
Trần Bình An khẽ gật đầu.
Làm sao có thể quên, ký ức ấy vẫn còn vẹn nguyên như mới.
Theo tập tục lưu truyền hàng trăm năm của trấn nhỏ này, nếu có linh vật thuộc họ xà bò vào trong nhà thì đó chính là điềm lành, gia chủ vạn lần không được xua đuổi hay sát hại.
Vào ngày mùng một tháng Giêng, Tống Tập Tân đang ngồi bên ngưỡng cửa sưởi nắng, chợt thấy một con vật nhỏ thường được gọi là rắn mối lủi vào nhà ngay trước mắt. Hắn liền bắt lấy ném ra ngoài sân, chẳng ngờ con rắn mối đã ngã lăn quay kia lại "gan hùm mật gấu", cứ nhất quyết đòi chui vào lần nữa. Tống Tập Tân vốn chẳng tin chuyện quỷ thần, bị nó chọc cho nổi giận, trong cơn nóng nảy liền quẳng nó sang sân nhà Trần Bình An. Nào ngờ hôm sau, hắn lại thấy con rắn mối nọ đang cuộn tròn nằm dưới gầm giường mình.
Tống Tập Tân nhận thấy thiếu nữ đang khẽ kéo tay áo mình.
Giữa thiếu niên và nàng vốn có một sự tâm ý tương thông, lời định nói ra đến cửa miệng lại nuốt ngược vào trong.
Hắn vốn định nói rằng, gần đây trên trán con rắn mối xấu xí kia lại nhô lên một khối u, trông như sắp hóa sừng vậy.
Tống Tập Tân chuyển sang chuyện khác:
- Tháng tới, có lẽ ta và Trĩ Khuê phải rời khỏi nơi này rồi.
Trần Bình An khẽ thở dài:
- Vậy hai người lên đường bảo trọng.
Tống Tập Tân nửa đùa nửa thật nói:
- Có vài món đồ ta chắc chắn không mang theo được, ngươi cũng đừng thừa lúc nhà ta không người mà nảy sinh ý đồ xấu, lén lút dòm ngó.
Trần Bình An lắc đầu.
Tống Tập Tân bỗng cười ha hả, chỉ tay vào Trần Bình An, giọng điệu cợt nhả:
- Đúng là nhát như chuột, hèn gì người ta bảo "hàn môn nan xuất quý tử". Đừng nói kiếp này nghèo khổ mặc người ức hiếp, e rằng đến kiếp sau cũng chẳng thoát được cái số kiếp bần hàn này đâu.
Trần Bình An im lặng, không đáp lời.
Đường ai nấy đi, mỗi người trở về mái hiên của mình. Trần Bình An khép cửa, ngả lưng lên tấm phản gỗ thô cứng. Trong bóng tối, thiếu niên bần hàn nhắm nghiền mắt, đôi môi mấp máy lầm rầm những lời cầu nguyện giản đơn:
- Toái toái bình an, tuế tuế bình an... (3)
Chú thích:
(1) Kinh Trập: Còn được gọi là “Khải Trập”, là tiết khí thứ ba trong hai mươi bốn tiết khí, thường bắt đầu từ ngày 5 hoặc 6 tháng 3 dương lịch. Đây là thời điểm sấm mùa xuân bắt đầu vang lên, đánh thức các loài côn trùng đang ngủ đông.
(2) Rồng ngẩng đầu: Ngày mồng 2 tháng 2 âm lịch, còn gọi là lễ Xuân Canh hay lễ Thanh Long. Theo thiên văn cổ đại, vào thời điểm này, sao Long Giác trong chòm Thanh Long phương Đông sẽ hiện lên trên đường chân trời, báo hiệu mùa màng bắt đầu.
(3) Toái toái bình an: Trong tiếng Hán, chữ "Toái" (vỡ) đồng âm với chữ "Tuế" (tuổi/năm). Người ta thường nói câu này khi lỡ tay làm vỡ đồ vật để cầu mong sự bình an, biến điềm rủi thành điềm lành, ngụ ý "năm nào cũng được bình an".